Vandaag in dagblad bn de stem een interessant artikel over het fenomeen hartstilstand in de voetballerij:

De datum van 28 september 1998 zal altijd gitzwart blijven in de geschiedenisboeken van NAC. Dominique Diroux, nog maar twintig jaar, overleed die avond aan een acute hartstilstand. Vorige week was er een congres van het IOC over plotselinge dood bij profsporters en introduceerde de olympische organisatie een controlesysteem. Maar kan dat gevallen als van Diroux voorkomen?

“Ik zal Diroux niet snel vergeten“, vertelt cardioloog Hans te Riele van het Amphia Ziekenhuis. Hij is niet de enige. Iedereen die op de bewuste maandagavond in het NAC-stadion aanwezig was bij NAC 2 tegen AZ 2, zal op het netvlies de beelden gebrand hebben van die jonge vent die naast de dug-out in elkaar zakt.

Maar de aanvaller was niet de enige die dood neerviel op een sportveld. De 23-jarige breskens-speler esad osmanovski kreeg tijdens een training in november een hartstilstand en overleed twee dagen later. marc-vivien foé was pas 28 toen hij in juni 2003 ineenzakte bij de interland tussen zijn land kameroen en colombia. De hongaar miklos fehér deed hetzelfde in januari 2004 toen hij met benfica in guimaraes speelde.

De Nederlandse cardioloog Erik Meijboom, verbonden aan het universiteitsziekenhuis van Lausanne, zag de dramatische televisiebeelden en vroeg zich af hoe vaak jonge sporters nu door hartstilstand neervallen. Het resulteerde in een rapport dat hij vorige week presenteerde. De conclusie: per honderdduizend atleten sterven er jaarlijks twee plotseling vanwege een plotse dodelijke hartritmestoornis. Drie maal zo vaak als bij mensen die niet sporten.

Aangeboren
De oorzaak is vrijwel altijd een aangeboren hartafwijking. Meijboom stelde daarom het zogenaamde Lausanne Protocol op met een vragenlijst, een lichamelijk onderzoek en zo nodig een elektrocardiogram (ecg). Hij pleit voor wereldwijde invoering, om zo het aantal sterfgevallen te reduceren. “Het protocol is een grove zeef waarmee je problemen op kunt sporen“, oordeelt Te Riele. “Het is van den zotte dat het nu pas gebeurt.“

De Bredase cardioloog keurt alle spelers die NAC wil aantrekken. Dat gebeurt nog grondiger dan het Lausanne Protocol voorschrijft. Zo wordt altijd een ecg gemaakt tijdens een rustmoment en tijdens de fietstest. Ook maakt de medicus een röntgenfoto van de borstkas. “Dat is de routinecontrole, duurt zo’n anderhalf tot twee uur.“ Als hij niks opmerkelijks vindt staat niets goedkeuring in de weg. Bij afwijkingen vindt vervolgonderzoek plaats: een echo van het hart, via een apparaat 24 uur het hartritme monitoren of zelfs genetisch onderzoek behoort tot de mogelijkheden.

De oorzaak van de sudden death, zoals het fenomeen bekend staat, is in bijna vijftig procent van de gevallen cardiomyopathie, een verdikte hartspier. Eén op de vijf gevallen is te wijten aan een abnormaal aangelegde kransslagader. Een vernauwde hartklep of een ontstoken hartspier (vaak veroorzaakt door een griep, daarom is het onverstandig te sporten tijdens of vlak na het virus) zijn andere incidenteel voorkomende fatale aandoeningen. De oorzaak mag afwijken, het resultaat is in alle gevallen hetzelfde. Het hart slaat op hol, tot wel 360 slagen per minuut. Door dit fibrilleren hebben de hartkamers geen tijd meer zich te vullen met bloed, de motor van het lichaam staat feitelijk stil. Binnen een paar seconden houden ook de hersenen er mee op. “Het enige dat dan nog helpt is een enorme elektrische schok, defibrilleren. En met hartmassage wat bloedcirculatie op gang houden zodat de hersencellen niet meteen afsterven“, weet Te Riele.

Het enge is dat de sporter het vaak niet voelt aankomen. Het is dus zaak om deze, veelal aangeboren, afwijkingen vroeg op te sporen. Bij NAC doen ze de uitgebreide controles na het geval Kanu. De Nigeriaan voetbalde jaren probleemloos bij ajax, maar na een transfer naar Italië bleek hij bij de medische keuring een hartafwijking te hebben. Ondanks verscherpte controles is het echter een illusie dat je alle gevallen kunt onderscheppen, denkt Te Riele. “Je haalt nooit honderd procent.“ Bovendien staat hij soms voor een duivels dilemma. Want wat moet je doen als je kleine afwijkingen vindt? “Kijk, een sporter heeft vaak door training een dikkere hartspier dan normale mensen. Maar waar ligt de grens? Dat is een grijs gebied.“

Afkeuren
Alex Fievez, hoofd medische zaken bij NAC, moet vaak de eindafweging maken en weet hoe moeilijk dat is. “Bij duidelijke afwijkingen moet je iemand afkeuren. Maar in andere situaties is het pure kansberekening. De kans dat je in de auto stapt en verongelukt is vele malen groter dan dat je aan een hartritmestoornis overlijdt. De vraag is: moet je zo’n jongen afkeuren of niet?“

Wat ons terug brengt bij Dominique Diroux. Hij was uitgebreid gescreend, maar hij had zo’n zeldzame afwijking dat die ook niet met tests te traceren was. “Vreselijk, ja. Maar dan nog is het zaak om de dingen die je wél kunt opsporen te controleren. Daarom vind ik het niet best dat wij een van de weinige clubs zijn die zo uitgebreid testen.“